Muzeum Archeologiczne i Rezerwat „Krzemionki”

logotype

Od chwili odkrycia prahistorycznych kopalń w Krzemionkach i rozpoczęcia organizacji rezerwatu archeologicznego pojawiały się głosy o konieczności stworzenia muzeum pradziejowego górnictwa krzemienia. Pierwszym merytorycznym opiekunem zabytku z ramienia Państwowego Muzeum Archeologicznego został Stefan Krukowski. Jego działalność w okresie międzywojennym skupiała się przede wszystkim na badaniach i sprawach ochrony rezerwatu, choć wielokrotnie w swoich wypowiedziach podnosił postulat utworzenia placówki muzealno-naukowej.W 1953 roku, po przejęciu zarządu rezerwatu od PMA przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach koncepcja odżyła. W toku prowadzonych na szeroką skalę prac archeologiczno-konserwatorskich pozyskano szereg zabytków, które eksponowała niewielka wystawa zorganizowana w pomieszczeniach bazy krzemionkowskiej ekspedycji archeologicznej. W latach 60 powstała istniejąca do dziś droga dojazdowa i parking przy granicy pola eksploatacyjnego, a obok pawilon ekspozycyjny oraz budynek administracyjno-gastronomiczny. Mimo pojawiających się później kolejnych planów i projektów muzeum ta skromna infrastruktura umożliwiała działalność wystawienniczą w Krzemionkach do drugiej połowy lat 80.W 1968 roku muzeum znalazło się ponownie pod zarządem PMA, jako jego oddział, którego kierownikiem został Jerzy Tomasz Bąbel. Przygotowano wówczas koncepcję kompleksowego zagospodarowania rezerwatu, która zawierała jako główne punkty budowę podziemnej trasy turystycznej i muzeum. Realizację pierwszego odcinka galerii dla turystów eksponującej wyrobiska górnicze z epoki kamienia ukończono w 1985 roku. Równolegle nad wyjściem z podziemi powstał pawilon osłonowy pełniący również funkcję sali wystawienniczej. Mieściły się tam ekspozycje poświęcone pradziejowemu górnictwu i zapleczu osadniczemu pradziejowych kopalń krzemienia.

Od 1979 roku muzeum w Krzemionkach znajduje się w strukturze Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim (dawniej Muzeum Regionalnego). Mimo zmiany włodarza, w latach 80 i 90 PMA nadal prowadziło badania archeologiczne oraz organizowało ekspozycje poświecone wydobyciu krzemienia pasiastego (Zespół do Badań Pradziejowego Górnictwa). W 1990 roku otwarto kolejny odcinek podziemnej trasy turystycznej oraz kolejny pawilon nad wejściem do trasy. W pierwszej dekadzie XXI wieku opiekę merytoryczną nad zabytkiem i muzeum przejęli pracownicy MH-A prowadząc prace archeologiczno-konserwatorskie w prahistorycznych wyrobiskach oraz organizując działalność muzealniczą. W 2002 roku udało się odtworzyć w skali 1:1 otoczenie neolitycznego szybu górniczego wraz z zadaszeniem. Dwa lata później połączono w jedną całość istniejące wcześniej odcinki trasy podziemnej tworząc jedyną na świecie ekspozycję wyrobisk kopalń krzemienia dostępną dla każdego turysty. Osiągnięcie to zostało uhonorowane nagrodą „Sybilla” w 2005 roku.

W latach 2004-2009 przygotowano nowe stałe wystawy prezentujące neolityczne górnictwo krzemienia pasiastego oraz osadnictwo pradziejowych górników w rejonie wydobycia tego surowca. Do ciągu trasy turystycznej włączono także pieczołowicie zabezpieczoną i zrekonstruowaną kopalnię niszową oraz pomost widokowy nad polem eksploatacyjnym. Muzeum w Krzemionkach obok badań samych prahistorycznych kopalń krzemienia prowadzi również prace nad ich zapleczem osadniczym, a także wykopaliska na młodszych stanowiskach osadniczych i przemysłowych w rejonie Wyżyny Sandomierskiej. Rozwijana jest także, zainicjowana przez PMA, działalność edukacyjna w formie lekcji muzealnych i warsztatów archeologicznych prowadzonych w zrekonstruowanej osadzie z końca neolitu i początku epoki brązu.

Kontakt

MuzeumArcheologiczne i Rezerwat „Krzemionki”

Sudół 135 a
27-400 Ostrowiec Świętokrzyski
Tel. 0 41 33-04-550 wew. 61
email: sekretariat@krzemionki.info
Oddział Muzeum Historyczno – Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim
www.muzeumostrowiec.pl

AKTUALNOŚCI Z MUZEUM I REZERWATU ” KRZEMIONKI” W PODRĘCZNYM MENU ZAKŁADKA KALENDARZ WYDARZEŃ

 

logo

Muzeum Historyczno-Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim zostało otworzone 3 grudnia 1966 roku, w roku ogólnopolskich obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego. Od początku swojego istnienia muzeum stara się działać w sposób profesjonalny, współpracując przy tym z innymi placówkami muzealnymi, instytucjami kultury, szkołami i stowarzyszeniami. Od roku 2001 Muzeum Historyczno-Archeologiczne znajduje się w elitarnym gronie muzeów wpisanych do Państwowego Rejestru Muzeów MKiDN, co stanowi potwierdzenie wysokiego poziomu działalności merytorycznej, jak i unikatowości zbiorów. Główną siedzibą muzeum jest XIX-wieczny pałac Wielopolskich w ostrowieckiej dzielnicy Częstocice, zaś oddział Krzemionki mieści się w bliskim sąsiedztwie Ostrowca Świętokrzyskiego – w miejscu, gdzie przed tysiącami lat wydobywano krzemień pasiasty.

 

Mieczysław Radwan

Muzeum Historyczno-Archeologiczne kontynuuje tradycje ostrowieckiego muzealnictwa, którego początki związane są z istniejącym od 1926 do 1939 roku muzeum społecznym o charakterze krajoznawczym, zarządzanym przez ostrowiecki Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Wiele dla powstania placówki zrobił późniejszy prezes PTK i pierwszy kustosz muzeum – Mieczysław Radwan (1889-1968), inżynier metalurg, pracownik Zakładów Ostrowieckich i wykładowca Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, z zamiłowania historyk i krajoznawca.

 

Muzeum PTK gromadziło głównie zbiory archeologiczne, pochodzące z odkrytego w 1922 roku zespołu neolitycznych kopalń krzemienia pasiastego w Krzemionkach. Zbiory te wraz z upływem czasu zaczęto wzbogacać o eksponaty mineralogiczne, etnograficzne, ikonograficzne i historyczne związane z Kielecczyzną. Po Mieczysławie Radwanie opiekę merytoryczną nad placówką, mieszczącą się w siedzibie PTK przy ul. Górzystej 3, od 1937 do 1939 roku sprawowała kustosz Maryla Żakowska, wiceprezes Zarządu PTK.

 

W 1930 roku Oddział Opatowski PTK założył swoje własne muzeum, o profilu zbiorów zbliżonym do muzeum ostrowieckiego. Aby zakres działalności tych placówek się nie pokrywał, podjęto w 1933 roku decyzję o ich połączeniu, i stworzeniu dwóch oddziałów – ostrowieckiego i opatowskiego, pod wspólną nazwą Muzeum Ziemi Opatowskiej.

 

Oddział opatowski posiadał zbiory historyczne i archiwalne, oddział ostrowiecki gromadził eksponaty archeologiczne (w 1936 roku liczące blisko 925 pozycji), przyrodnicze (liczące w 1936 roku 260 pozycji) i eksponaty obrazujące historię przemysłu żelaznego. Posiadał również zbiory ceramiki i eksponaty etnograficzne, a także skarby monet z Kunowa, ze Smykowa i z Karczmisk. W 1936 roku w zbiorach obu oddziałów znajdowało się ponad 1900 obiektów.

 

Ekspozycja w muzeum PTK, lata 30

 

Oddział ostrowiecki cieszył się dość dużą popularnością wśród zwiedzających, mimo iż warunki ekspozycyjne były nader skromne. Muzeum dysponowało czterema pokoikami wypełnionymi eksponatami umieszczonymi na ścianach oraz w gablotach, które służyły jednocześnie, ze względu na brak magazynów, do przechowywania zbiorów.

Kres działalności Muzeum Ziemi Opatowskiej nastąpił wkrótce po wybuchu II wojny światowej, kiedy to Niemcy nakazali likwidację muzeów terenowych i wywóz zbiorów do składnicy muzealnej w Radomiu. Najcenniejsze eksponaty udało się ukryć; po wojnie część z nich zasiliła zbiory nowo powstałego Muzeum Regionalnego.

W latach 60. XX wieku rozpoczęto starania o odtworzenie w Ostrowcu Świętokrzyskim muzeum. Idea ta spotkała się z przychylnością Rady Muzealnej przy Ministrze Kultury i Sztuki, która zaakceptowała pomysł stworzenia placówki muzealnej w należącym do miasta pałacu Wielopolskich w Częstocicach. Pałac wraz z otaczającym go 2,5 hektarowym parkiem był od 1931 roku własnością Zakładów Ostrowieckich, które następnie w 1963 roku przekazały go miastu.

Remont budynku rozpoczęto w 1963 roku, a dwa lata później zatrudniono pierwszego pracownika, historyka sztuki Wojciecha Kotasiaka, który pełnił funkcję dyrektora muzeum nieprzerwanie do roku 2006.

Muzeum uroczyście otwarto 3 grudnia 1966 roku, jednak zarządzenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Ostrowcu Świętokrzyskim, którym powołano do istnienia Muzeum Regionalne, nadano mu statut i określono zakres jego działalności merytorycznej nosi datę 25 września 1970 roku.

Muzeum Regionalne miało ideowo nawiązywać do przedwojennego Muzeum Ziemi Opatowskiej, i gromadzić zbiory z różnych dziedzin, największy nacisk kładąc na zabytki i historię regionu. W przebudowanych do celów wystawienniczych salach Pałacu Wielopolskich przygotowano sześć stałych wystaw dotyczących porcelany, etnografii, geologii i mineralogii oraz historii Ostrowca Świętokrzyskiego. Zgodnie z obowiązującą doktryną polityczną PRL-u dużą wystawę stałą poświęcono dziejom ruchu robotniczego na Kielecczyźnie.

Ważnym momentem w historii muzeum stało się przyłączenie do struktury organizacyjnej oddziału Krzemionki, który dotychczas był administrowany przez Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie. Decyzję w tej sprawie podjął Minister Kultury i Sztuki w dniu 20 listopada 1978 roku. W efekcie zmian organizacyjnych w 1986 roku muzeum zostało przemianowane na Muzeum Historyczno-Archeologiczne.

Fragment podziemnej galerii turystycznej – oddział Krzemionki

 

Wraz z przejęciem Krzemionek muzeum przestało być jednostką podległą władzom miejskim, a przeszło pod zarząd Wojewody Kieleckiego. Następnie w 1999 roku, w efekcie reformy administracyjnej, stało się instytucją zarządzaną przez Starostwo Powiatowe w Ostrowcu Świętokrzyskim. W 2007 roku nastąpiła zmiana na stanowisku dyrektora – do 2011 roku pełnił ją Piotr Mrugała. Do końca listopada 2011 roku obowiązki dyrektora pełnił Dariusz Wilczak. Od 1 grudnia 2011 roku dyrektorem Muzeum jest Włodzimierz Szczałuba.

 

Działalność merytoryczna Muzeum Historyczno-Archeologicznego skoncentrowana jest w działach: Archeologii, Historii, Sztuki i Rzemiosła Artystycznego, Dziale Naukowo – Edukacyjnym, Dziale Promocji, Archiwum i Bibliotece oraz Dziale Głównego Inwentaryzatora. Składa się na nią organizacja wystaw stałych i czasowych (do 2009 roku zorganizowanych zostało blisko 240 wystaw czasowych), badań naukowych, lekcji muzealnych, warsztatów, odczytów, konferencji oraz koncertów. Muzeum jest również wydawcą publikacji naukowych i katalogów wystaw.
Muzeum dysponuje obecnie ponad 1800m² powierzchni ekspozycyjnej (nie uwzględniając eksponatów i powierzchni rezerwatu Krzemionki). W swych zbiorach posiada blisko 5600 woluminów oraz 4200 eksponatów.

 

Przez ponad 45 lat działalności, Muzeum Historyczno-Archeologiczne zawsze starało się jak najlepiej wypełnić postawione przed sobą zadania poprzez gromadzenie, przechowywanie, konserwację i udostępnianie dóbr kultury związanych archeologią, historią i sztuką regionu. Zainteresowania naukowe, kolekcjonerskie i popularyzatorskie muzeum obejmują wszystko, co pozostaje w związku z historią i sztuką Ostrowca Świętokrzyskiego i jego okolic.

 

W roku 2016 Muzeum Historyczno-Archeologiczne obchodzić będzie 50-lecie swojej działalności.

Muzeum Historyczno-Archeologiczne
w Ostrowcu Świętokrzyskim

ul. Świętokrzyska 37
tel./fax: 41 265 36 51
e-mail:   biuro@muzeumostrowiec.pl
internet: www.muzeumostrowiec.pl

 

AKTUALNOŚCI Z MUZEUM I REZERWATU ” KRZEMIONKI” W PODRĘCZNYM MENU ZAKŁADKA KALENDARZ WYDARZEŃ